Đài Loan dùng bộ chữ Hán chưa giản lược và một hệ ký âm riêng để dạy trẻ em — hai lựa chọn ấy có hệ quả thật với người học tiếng, và là điều cần biết trước khi chọn nơi du học.
- Đài Loan dùng chữ Hán phồn thể, không dùng giản thể.
- Trẻ em học ký âm bằng hệ chú âm phù hiệu, không phải bính âm chữ Latinh.
- Bàn phím điện thoại và máy tính ở đây hỗ trợ cả hai cách nhập.
- Hồng Kông và Ma Cao cũng dùng chữ phồn thể.
Phồn thể khác giản thể ở đâu
Giải thích cơ bản.
Chữ giản thể là bộ chữ đã được giản lược số nét, dùng ở đại lục và Singapore.
Chữ phồn thể giữ hình dạng truyền thống, dùng ở Đài Loan, Hồng Kông và Ma Cao.
Không phải chữ nào cũng khác nhau — rất nhiều chữ giống hệt ở hai bộ.
Khác biệt tập trung ở nhóm chữ nhiều nét được giản lược.
Người đọc quen một bộ thường đoán được phần lớn bộ kia sau một thời gian ngắn.
Điểm hữu ích cho người Việt: chữ phồn thể gần với chữ Hán trong từ Hán Việt và trong văn bia, hoành phi ở Việt Nam hơn — ai từng học chữ Hán cổ sẽ thấy quen.
Chú âm phù hiệu
Phần đặc trưng riêng của Đài Loan.
Trẻ em Đài Loan học phát âm bằng hệ ký hiệu riêng chứ không bằng chữ Latinh.
Hệ này gồm các ký hiệu nhỏ ghi âm đầu, âm giữa và âm cuối.
Sách cho trẻ nhỏ in ký hiệu này bên cạnh chữ Hán.
Người Đài Loan gõ điện thoại phần lớn bằng hệ này.
Học sinh nước ngoài thường được dạy bằng bính âm chữ Latinh thay thế.
Đây là lựa chọn có lý do: hệ ký hiệu riêng không bị lẫn với cách đọc chữ Latinh của tiếng mẹ đẻ, nên trẻ ít mắc lỗi phát âm theo thói quen chữ viết.
Chuyện phiên âm địa danh
Phần rất thực tế, hay gây nhầm.
Đài Loan đã dùng nhiều hệ phiên âm Latinh khác nhau qua các thời kỳ.
Vì thế cùng một địa danh có thể thấy viết theo mấy cách khác nhau.
Biển chỉ dẫn mới và cũ có thể không thống nhất.
Tên người trên hộ chiếu cũng theo hệ mà người đó chọn khi làm giấy tờ.
Khi tra đường hoặc đặt vé, nên đối chiếu cả chữ Hán.
Mẹo thực dụng: chụp màn hình tên chữ Hán của địa điểm và đưa cho tài xế thay vì đọc phiên âm — nhanh và chắc chắn hơn nhiều.
Học chữ nào nếu đi Đài Loan
Phần quyết định cho người đọc.
Nếu học để sống và làm việc ở Đài Loan thì học phồn thể là hợp lý.
Nếu đã biết giản thể thì việc chuyển sang đọc phồn thể không quá khó.
Viết tay phồn thể mất công hơn vì nhiều nét, nhưng ngày nay phần lớn là gõ máy.
Nhiều trường ở Đài Loan có trung tâm dạy tiếng Hoa cho người nước ngoài.
Chứng chỉ năng lực tiếng Hoa của Đài Loan khác với chứng chỉ của đại lục, cần xem yêu cầu của nơi mình nộp hồ sơ.
Lời khuyên thẳng: chọn hệ chữ theo nơi mình định sống chứ không theo cái nào dễ hơn — vì cuối cùng thứ dùng hằng ngày mới là thứ nhớ được.
Chữ Hán và tiếng Việt
Phần nối về người đọc, khép bài.
Tiếng Việt có lượng lớn từ Hán Việt, nên người Việt học chữ Hán có lợi thế về từ vựng.
Nhiều từ Hán Việt giữ nghĩa gần với nghĩa gốc, giúp đoán nghĩa chữ mới.
Nhưng phát âm khác hẳn nên không giúp được phần nghe nói.
Thanh điệu tiếng Hoa phổ thông khác hệ thanh tiếng Việt, cần luyện riêng.
Chữ Nôm của Việt Nam từng dùng cấu trúc chữ Hán để ghi tiếng Việt, nên cách cấu tạo chữ không xa lạ.
Gõ chữ và đời sống số
Phần rất thực tế mà ít tài liệu nói tới.
Điện thoại và máy tính ở Đài Loan hỗ trợ cả cách nhập bằng chú âm lẫn bằng bính âm.
Người nước ngoài thường chọn nhập bằng bính âm cho quen.
Có cả cách nhập theo nét chữ, tiện cho người biết mặt chữ mà không chắc cách đọc.
Viết tay trên màn hình cũng là một lựa chọn phổ biến.
Ứng dụng từ điển cho phép tra bằng cách vẽ chữ, rất hữu ích khi gặp chữ lạ trên biển hiệu.
Đây là mẹo đáng nhớ cho người mới sang: bật sẵn bàn phím tiếng Hoa và chức năng viết tay ngay từ đầu — nó cứu bạn ở mọi tình huống gặp chữ không đọc được.
Tổng lại: người Việt học tiếng Hoa thường tiến nhanh ở đọc hiểu và chậm hơn ở nghe nói — biết trước điều này giúp phân bổ thời gian học cho đúng.
Đài Loan dùng chữ Hán loại nào?
Chữ phồn thể — bộ chữ giữ hình dạng truyền thống, cũng được dùng ở Hồng Kông và Ma Cao; đại lục và Singapore dùng chữ giản thể đã giản lược số nét.
Chú âm phù hiệu là gì?
Hệ ký hiệu riêng để ghi phát âm mà trẻ em Đài Loan học thay cho chữ Latinh; sách cho trẻ nhỏ in ký hiệu này bên cạnh chữ Hán và người Đài Loan gõ điện thoại phần lớn bằng hệ này.
Vì sao địa danh Đài Loan có nhiều cách viết Latinh?
Vì đảo đã dùng nhiều hệ phiên âm khác nhau qua các thời kỳ nên biển chỉ dẫn mới và cũ có thể không thống nhất — khi tra đường hoặc đặt vé nên đối chiếu cả chữ Hán.
Người Việt học tiếng Hoa có lợi thế gì?
Lượng lớn từ Hán Việt giúp đoán nghĩa chữ mới nên đọc hiểu tiến nhanh; nhưng phát âm khác hẳn và hệ thanh điệu khác nên phần nghe nói phải luyện riêng.
