Một hòn đảo dốc, nhiều bão và phụ thuộc mưa để có nước là nơi mà mọi thay đổi khí hậu đều hiện ra sớm. Bài này khép lại chuyên mục bằng những gì đã quan sát được và những gì đang được làm.
- Cơ quan khí tượng Đài Loan công bố báo cáo khoa học về biến đổi khí hậu của đảo.
- Đài Loan đã ban hành luật về ứng phó biến đổi khí hậu vào năm 2023.
- Mục tiêu trung hoà phát thải được đặt cho năm 2050.
- Đảo phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nhiên liệu nhập khẩu.
Những gì đã quan sát được
Bắt đầu bằng quan sát chứ không bằng dự báo.
Nhiệt độ trung bình của Đài Loan đã tăng qua các thập niên.
Số ngày nóng tăng và số ngày lạnh giảm.
Mùa đông ngắn lại trong khi mùa hè dài ra.
Mưa có xu hướng tập trung hơn: ít ngày mưa nhưng lượng mưa mỗi lần lớn hơn.
Mực nước biển quanh đảo dâng lên.
Điểm thứ tư là đáng lo nhất với hòn đảo này: mưa tập trung nghĩa là vừa nhiều lũ quét hơn vừa nhiều ngày khô hạn hơn — hai vấn đề đối lập cùng nặng thêm.
Vì sao mưa tập trung là vấn đề
Giải thích hệ quả, nối với các bài trước.
Sông ở Đài Loan ngắn và dốc nên mưa lớn dồn xuống rất nhanh.
Hồ chứa không kịp trữ khi nước về quá nhanh và phải xả.
Mưa cực lớn làm tăng nguy cơ sạt lở trên sườn núi đã nứt nẻ.
Giữa các đợt mưa lớn là những giai đoạn khô kéo dài hơn.
Ngành công nghiệp cần nước ổn định chịu rủi ro trực tiếp.
Nói cách khác: tổng lượng mưa có thể không đổi nhiều nhưng cách nó rơi xuống thì đã đổi, và hạ tầng được thiết kế cho cách rơi cũ.
Biển và bờ
Phần ven biển.
Rạn san hô quanh các đảo phía nam đã ghi nhận các đợt tẩy trắng khi nước biển ấm bất thường.
Xói lở bờ biển là vấn đề ở một số đoạn.
Lún đất ven biển do khai thác nước ngầm làm nguy cơ ngập nặng thêm.
Nuôi trồng thuỷ sản ven biển chịu ảnh hưởng của nhiệt độ nước.
Nhiệt độ nước biển ấm hơn cũng ảnh hưởng tới phân bố các đàn cá.
Đây là chỗ hai vấn đề cộng dồn: nước biển dâng gặp đất đang lún thì hậu quả lớn hơn tổng từng cái — điều đúng với cả đồng bằng sông Cửu Long.
Đài Loan đang làm gì
Phần chính sách.
Luật về ứng phó biến đổi khí hậu được ban hành năm 2023, thay cho khung pháp lý trước đó.
Mục tiêu trung hoà phát thải được đặt cho năm 2050.
Điện gió ngoài khơi ở vùng eo biển phía tây được đầu tư mạnh, tận dụng gió mạnh và thềm nông.
Điện mặt trời được lắp trên mái nhà xưởng và trên mặt ao nuôi.
Chính sách năng lượng của đảo là chủ đề tranh luận công khai kéo dài, gồm cả vấn đề điện hạt nhân.
Cần nói cho công bằng: đây là bài toán rất khó với một hòn đảo không nối lưới điện với ai và nhập gần như toàn bộ nhiên liệu — không có phương án nào không có đánh đổi.
Thích ứng ở cấp hạ tầng
Phần ít được nhắc nhưng quan trọng.
Hệ thống thoát nước đô thị được nâng cấp theo tiêu chuẩn mưa lớn hơn.
Công trình giữ nước và điều tiết lũ được đầu tư.
Bản đồ nguy cơ sạt lở và ngập được cập nhật.
Ngành nông nghiệp nghiên cứu giống chịu nhiệt và chịu hạn.
Nhà máy công nghiệp đầu tư vào tái sử dụng nước.
Đây là phần ít gây chú ý nhưng quyết định: giảm phát thải là chuyện toàn cầu, còn thích ứng là chuyện từng nơi phải tự lo.
Điều đọng lại
Khép chuyên mục.
Khí hậu của Đài Loan vốn đã khắc nghiệt: bão, mưa cực lớn, hạn hán và động đất.
Biến đổi khí hậu không tạo ra vấn đề mới mà làm nặng thêm vấn đề cũ.
Hòn đảo này đã học được cách sống với thiên tai qua nhiều thế hệ.
Kinh nghiệm đó là vốn thật khi điều kiện xấu đi.
Nhưng tốc độ thay đổi đang thử thách cả những hệ thống đã được chuẩn bị kỹ.
Và đó là điều đáng ghi nhớ nhất về khí hậu Đài Loan: mọi thứ ở đây đều là chuyện của địa hình gặp thời tiết — địa hình thì không đổi, nên khi thời tiết đổi thì cả hòn đảo phải điều chỉnh theo.
Đài Loan đã quan sát được thay đổi khí hậu nào?
Nhiệt độ trung bình tăng, số ngày nóng tăng và ngày lạnh giảm, mùa đông ngắn lại, mưa tập trung hơn với ít ngày mưa nhưng lượng mỗi lần lớn hơn, và mực nước biển quanh đảo dâng lên.
Vì sao mưa tập trung là vấn đề với Đài Loan?
Vì sông ngắn và dốc nên mưa lớn dồn xuống rất nhanh khiến hồ chứa phải xả, tăng nguy cơ sạt lở, trong khi giữa các đợt mưa lại là giai đoạn khô kéo dài hơn — hạ tầng vốn được thiết kế cho cách mưa cũ.
Đài Loan ứng phó thế nào?
Ban hành luật về ứng phó biến đổi khí hậu năm 2023 với mục tiêu trung hoà phát thải cho năm 2050, đầu tư điện gió ngoài khơi ở eo biển phía tây và điện mặt trời trên mái nhà xưởng cùng mặt ao nuôi.
Vì sao bài toán năng lượng của Đài Loan khó?
Vì đảo không nối lưới điện với nơi nào khác và nhập khẩu gần như toàn bộ nhiên liệu, trong khi ngành công nghiệp tiêu thụ điện rất lớn — nên không có phương án nào không có đánh đổi.
