Chăm sóc người già và người bệnh tại gia là công việc nuôi sống rất nhiều gia đình Việt, và cũng là nơi có khoảng trống pháp lý lớn nhất trong hệ thống lao động của Đài Loan.
- Đài Loan có dân số già nhanh nên nhu cầu chăm sóc rất lớn.
- Phần lớn người làm nghề này là lao động nước ngoài.
- Người chăm sóc tại gia không thuộc phạm vi điều chỉnh của luật tiêu chuẩn lao động.
- Đây là vấn đề được các tổ chức xã hội nêu trong nhiều năm.
Vì sao nhu cầu lớn đến vậy
Bắt đầu bằng nguyên nhân cấu trúc.
Đài Loan là một trong những xã hội già hoá nhanh nhất thế giới.
Tỉ lệ sinh thuộc nhóm thấp nhất, nên số người trẻ chăm sóc người già ngày càng ít.
Chi phí thuê người chăm sóc trong nước cao.
Hệ thống chăm sóc dài hạn công còn chưa đáp ứng đủ nhu cầu.
Gia đình vì thế thuê lao động nước ngoài chăm sóc tại nhà.
Đây là bài toán mà nhiều xã hội châu Á sẽ gặp: dân số già đi nhanh hơn tốc độ xây dựng hệ thống chăm sóc — và khoảng trống đó được lấp bằng lao động nhập cư.
Công việc thực tế ra sao
Mô tả trung thực, không tô hồng cũng không bi kịch hoá.
Người chăm sóc thường sống ngay trong nhà của người được chăm sóc.
Công việc gồm vệ sinh cá nhân, cho ăn, cho uống thuốc và hỗ trợ đi lại.
Nhiều trường hợp phải trực cả ban đêm.
Do sống tại nhà chủ nên ranh giới giữa giờ làm và giờ nghỉ rất mờ.
Mức độ vất vả phụ thuộc rất nhiều vào tình trạng người bệnh và vào gia đình chủ.
Điều cần nói cho công bằng: có rất nhiều gia đình đối xử tốt và coi người chăm sóc như người nhà — trải nghiệm trong nghề này chênh lệch cực lớn từ người này sang người khác.
Khoảng trống pháp lý
Nói thẳng vấn đề cốt lõi.
Người chăm sóc tại gia không thuộc phạm vi điều chỉnh của luật tiêu chuẩn lao động.
Nghĩa là không có quy định bắt buộc về giờ làm việc tối đa và ngày nghỉ như các ngành khác.
Điều kiện làm việc phụ thuộc vào hợp đồng và vào thiện chí của gia đình chủ.
Các tổ chức xã hội đã vận động nhiều năm để đưa nhóm này vào diện điều chỉnh.
Đã có các đề xuất luật riêng cho lao động chăm sóc tại gia.
Đây là điểm mà người Việt định làm nghề này cần biết trước: mức bảo vệ pháp lý của công việc này thấp hơn công việc trong nhà máy, và điều đó không thay đổi bằng cách hy vọng.
Cần làm gì để tự bảo vệ
Phần thực hành.
Thoả thuận rõ về ngày nghỉ và giờ nghỉ ngay trong hợp đồng, vì luật không quy định sẵn.
Hỏi rõ về tình trạng sức khoẻ của người được chăm sóc trước khi nhận việc.
Giữ liên lạc với bên ngoài, đừng để bị cô lập.
Lưu số đường dây tư vấn và số của cơ quan đại diện.
Ghi lại giờ làm việc thực tế, hữu ích khi cần chứng minh.
Điểm quan trọng nhất: có quy định cho phép đổi chủ sử dụng lao động trong một số trường hợp — nên khi gặp gia đình không phù hợp, đây là con đường đúng thay vì bỏ ra ngoài.
Nghề này đang thay đổi
Phần khép lại, nhìn về phía trước.
Đài Loan đang mở rộng hệ thống chăm sóc dài hạn công.
Có chương trình đào tạo và cấp chứng chỉ cho người làm nghề chăm sóc.
Người có chứng chỉ và kinh nghiệm có thể chuyển sang làm ở cơ sở chăm sóc thay vì tại gia, nơi có quy định lao động rõ hơn.
Nhu cầu nhân lực ngành này sẽ còn tăng trong nhiều năm nữa.
Kỹ năng chăm sóc là kỹ năng dùng được ở nhiều nước khác.
Ngư nghiệp: nghề có rủi ro riêng
Nhóm nghề khác cũng cần nhắc trong cùng mạch.
Lao động trên tàu cá cũng có quy định riêng, khác với lao động trên bờ.
Tàu đánh bắt xa bờ đi biển dài ngày, cách ly khỏi mọi kênh hỗ trợ.
Điều kiện làm việc trên tàu là chủ đề được các tổ chức quốc tế theo dõi.
Đài Loan đã ban hành các quy định nhằm cải thiện điều kiện cho lao động ngư nghiệp.
Trước khi nhận việc trên tàu xa bờ nên tìm hiểu rất kỹ.
Nguyên tắc chung cho mọi nghề cách ly: công việc càng khó liên lạc với bên ngoài thì càng phải kiểm tra kỹ trước khi ký.
Với người đang làm nghề này: đầu tư vào chứng chỉ và tiếng là cách đổi vị thế — từ người làm việc nhà thành người có nghề.
Vì sao Đài Loan cần nhiều người chăm sóc?
Vì đây là một trong những xã hội già hoá nhanh nhất thế giới với tỉ lệ sinh rất thấp, chi phí thuê người trong nước cao và hệ thống chăm sóc dài hạn công chưa đáp ứng đủ nhu cầu.
Người chăm sóc tại gia có được luật lao động bảo vệ không?
Không thuộc phạm vi điều chỉnh của luật tiêu chuẩn lao động, nên không có quy định bắt buộc về giờ làm tối đa và ngày nghỉ như các ngành khác — điều kiện phụ thuộc vào hợp đồng và gia đình chủ.
Làm nghề này nên lưu ý gì trong hợp đồng?
Thoả thuận rõ về ngày nghỉ và giờ nghỉ ngay trong hợp đồng vì luật không quy định sẵn, hỏi rõ tình trạng sức khoẻ người được chăm sóc, giữ liên lạc với bên ngoài và ghi lại giờ làm thực tế.
Có thể chuyển sang công việc khác trong ngành không?
Có — người có chứng chỉ và kinh nghiệm có thể chuyển sang làm ở cơ sở chăm sóc thay vì tại gia, nơi có quy định lao động rõ ràng hơn; Đài Loan cũng có chương trình đào tạo và cấp chứng chỉ.
