Phần lớn rắc rối của lao động Việt ở Đài Loan bắt đầu từ một khoản tiền trả cho môi giới trước khi bay. Bài này nói về con đường đúng, về quyền mà người lao động có, và về những chỗ hay mắc.
- Việc đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài do doanh nghiệp có giấy phép thực hiện.
- Đài Loan có quy định về mức lương tối thiểu áp dụng cho nhiều ngành.
- Người lao động có quyền giữ hộ chiếu và giấy tờ tuỳ thân của mình.
- Có đường dây tư vấn dành cho lao động nước ngoài, hỗ trợ bằng tiếng Việt.
Con đường đúng gồm những bước nào
Trình tự chuẩn.
Ký hợp đồng với doanh nghiệp dịch vụ có giấy phép của Việt Nam.
Doanh nghiệp đó phải công khai các khoản phí theo quy định.
Học nghề và học tiếng trước khi đi theo yêu cầu của đơn hàng.
Ký hợp đồng lao động với chủ sử dụng lao động ở Đài Loan.
Làm thị thực lao động và khám sức khoẻ.
Sang tới nơi thì làm thẻ cư trú trong thời hạn quy định.
Đọc kỹ hợp đồng trước khi ký
Phần quan trọng nhất.
Kiểm rõ ngành nghề, nơi làm việc và nội dung công việc.
Xem mức lương ghi trong hợp đồng và cách tính giờ làm thêm.
Kiểm các khoản bị trừ vào lương: ăn ở, bảo hiểm, phí dịch vụ hằng tháng.
Hỏi rõ ai trả vé máy bay và chi phí về nước.
Giữ bản sao hợp đồng và mọi biên lai.
Nguyên tắc sống còn: chỉ tin những gì có trong hợp đồng bằng văn bản — lời hứa miệng của môi giới không có giá trị pháp lý khi tranh chấp.
Quyền của người lao động ở Đài Loan
Phần nên biết trước khi đi.
Người lao động có quyền giữ hộ chiếu và thẻ cư trú của mình.
Có quy định về mức lương tối thiểu và về giờ làm thêm.
Người lao động được tham gia bảo hiểm theo quy định.
Có quy định cho phép đổi chủ sử dụng lao động trong một số trường hợp.
Có kênh khiếu nại và đường dây tư vấn hỗ trợ bằng tiếng Việt.
Điều quan trọng cần nhớ: các quyền này có sẵn nhưng chỉ dùng được nếu bạn còn ở trong tình trạng hợp pháp — bỏ hợp đồng ra ngoài là tự tước hết những quyền đó.
Cái bẫy lớn nhất: bỏ hợp đồng ra ngoài
Nói thẳng, vì đây là vấn đề thật và hậu quả nặng.
Một số người bỏ nơi làm việc ra ngoài vì lương thấp hơn mong đợi hoặc điều kiện khắc nghiệt.
Khi ra ngoài, người lao động mất tư cách cư trú hợp pháp.
Mất luôn bảo hiểm y tế và mọi bảo vệ của luật lao động.
Dễ bị ép làm việc với điều kiện tệ hơn mà không dám kêu.
Khi bị phát hiện sẽ bị trục xuất và cấm nhập cảnh trong thời gian dài.
Cách đúng khi gặp vấn đề: dùng kênh khiếu nại và tìm hiểu thủ tục đổi chủ sử dụng lao động, thay vì bỏ ra ngoài — vì con đường thứ hai đóng lại mọi cửa.
Khi điều kiện làm việc không như thoả thuận
Phần xử lý tình huống.
Ghi lại bằng chứng: bảng lương, ảnh chụp nơi ở, tin nhắn trao đổi.
Liên hệ đường dây tư vấn dành cho lao động nước ngoài.
Liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam nếu vụ việc nghiêm trọng.
Có các tổ chức xã hội hỗ trợ lao động di trú tại Đài Loan.
Không tự ý bỏ việc trước khi tìm hiểu thủ tục.
Chuẩn bị trước khi bay
Phần thực hành, làm sớm đỡ nhiều.
Học tiếng Hoa cơ bản trước khi đi, dù chỉ ở mức giao tiếp tối thiểu.
Lưu số điện thoại của cơ quan đại diện Việt Nam và của đường dây tư vấn.
Chụp và lưu bản mềm hộ chiếu, hợp đồng, biên lai lên tài khoản đám mây.
Báo cho gia đình biết địa chỉ nơi làm việc và tên công ty.
Tìm hiểu trước về mức lương tối thiểu và các khoản được phép trừ.
Việc học tiếng đáng nhấn mạnh nhất: người biết tiếng ít bị bắt nạt hơn hẳn, vì họ hỏi được, đọc được thông báo và gọi được đường dây hỗ trợ.
Điểm đáng nói về Đài Loan: hệ thống khiếu nại có thật và có hiệu lực, khác với hình dung của nhiều người — vấn đề thường là người lao động không biết hoặc sợ dùng nó.
Đi lao động Đài Loan theo con đường nào là đúng?
Qua doanh nghiệp dịch vụ có giấy phép của Việt Nam, với các khoản phí công khai theo quy định, ký hợp đồng lao động với chủ sử dụng lao động ở Đài Loan rồi làm thị thực và thẻ cư trú.
Công ty có được giữ hộ chiếu của lao động không?
Không — người lao động có quyền giữ hộ chiếu và thẻ cư trú của mình; nếu bị giữ, có kênh khiếu nại và đường dây tư vấn hỗ trợ bằng tiếng Việt.
Bỏ hợp đồng ra ngoài làm có hậu quả gì?
Mất tư cách cư trú hợp pháp, mất bảo hiểm y tế và mọi bảo vệ của luật lao động, dễ bị ép làm việc điều kiện tệ hơn mà không dám kêu, và khi bị phát hiện sẽ bị trục xuất cùng cấm nhập cảnh dài hạn.
Điều kiện làm việc khác thoả thuận thì làm gì?
Ghi lại bằng chứng gồm bảng lương, ảnh nơi ở và tin nhắn; liên hệ đường dây tư vấn cho lao động nước ngoài, cơ quan đại diện Việt Nam hoặc các tổ chức xã hội hỗ trợ lao động di trú — không tự ý bỏ việc trước khi tìm hiểu thủ tục đổi chủ.
